Thực trạng và giải pháp về chế độ bảo hiểm xã hội hưu trí tại VN

 

 

B¶o hiÓm x· héi  lµ mét chÝnh s¸ch lín cña mçi Quèc gia, mang trong nã b¶n chÊt nh©n v¨n s©u s¾c, v× cuéc sèng an lµnh h¹nh phóc cña mäi ng­êi lao ®éng. ChÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi thÓ hiÖn tr×nh ®é v¨n minh, tiÒm lùc vµ søc m¹nh kinh tÕ, kh¶ n¨ng tæ chøc vµ qu¶n lý cña mçi Quèc gia. ViÖc tæ chøc vµ thùc hiÖn tèt chÝnh s¸ch b¶o hiÓm x· héi ( BHXH ) sÏ lµ ®éng lùc to lín ph¸t huy tiÒm n¨ng s¸ng t¹o cña ng­êi lao ®éng trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n­íc.

Trong hÖ thèng BHXH, chÕ ®é h­u trÝ ®ãng mét vai trß rÊt quan träng. §©y lµ chÕ ®é b¶o hiÓm dµi h¹n, b¶o hiÓm tuæi giµ cho ng­êi tham gia. Nã chiÕm phÇn quan träng nhÊt c¶ vÒ qui m« thùc hiÖn, néi dung chuyªn m«n vµ nhu cÇu tham gia cña ng­êi lao ®éng trong x· héi. ë hÇu hÕt c¸c Quèc gia trªn thÕ giíi ®Òu coi träng chÕ ®é nµy vµ coi ®ã lµ mét trong lÜnh vùc cã ¶nh h­ëng t¸c ®éng nhiÒu mÆt ®Õn ®êi sèng kinh tÕ, x· héi cña ®Êt n­íc. ChÝnh v× thÕ, nã lu«n ®­îc quan t©m ®Ó lµm sao cho viÖc tæ chøc, qu¶n lý, thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ nhÊt.

ë ViÖt Nam, qua 40 n¨m thùc hiÖn, chÕ ®é h­u trÝ lu«n cã vÞ trÝ quan träng ®Æc biÖt ®èi víi ng­êi tham gia BHXH. ChÕ ®é h­u cïng víi c¸c chÕ ®é BHXH kh¸c ®· gãp phÇn rÊt to lín vµo viÖc æn ®Þnh ®êi sèng cña c«ng nh©n viªn chøc, lùc l­îng vò trang (CNVC, LLVT) vµ gia ®×nh hä lµm cho hä yªn t©m lao ®éng s¶n xu©t, thùc hiÖn th¾ng lîi c¸c nhiÖm vô chÝnh trÞ cña ®Êt n­íc trong thêi kú võa qua. Nhê cã chÕ ®é h­u trÝ mµ ng­êi lao ®éng sau khi hÕt tuæi lao ®éng hoÆc sau mét sè n¨m c«ng t¸c nhÊt ®Þnh ®· ®­îc nghØ h­u vµ ®­îc nhËn tiÒn h­u ®Ó æn ®Þnh cuéc sèng. Tuy nhiªn, do ®iÒu kiÖn lÞch sö chÕ ®é h­u trÝ thêi kú bao cÊp ch­a thÓ hiÖn ®óng b¶n chÊt cña m×nh mµ thÓ hiÖn tÝnh ­u ®·i bao cÊp cña Nhµ n­íc cho mét bé phËn d©n c­ lµ CNVC, LLVT. Nh­ng trong thêi kú ®ã chÕ ®é h­u trÝ còng ®· gãp phÇn rÊt lín vµo viÖc æn ®Þnh ®êi sèng cho ng­êi lao ®éng. §Õn nay, khi nÒn kinh tÕ chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr­êng nhu cÇu vÒ BHXH ®a d¹ng ngµy cµng t¨ng, sè l­îng ng­êi vÒ h­u còng ngµy cµng t¨ng th× ®êi sèng cña hä lu«n lu«n lµ mèi quan t©m l¬n cña §¶ng vµ nhµ n­íc ta. Do ®ã ®Æt ra yªu cÇu lµ thùc hiÖn BHXH ®èi víi ng­êi vÒ h­u nh­ thÕ nµo ®Ó ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ cao nh©t, ®ång thêi phï hîp víi hoµn c¶nh ®Êt n­íc trong thêi kú ®æi míi.. §Ó ®¸p øng ®­îc yªu cÇu nµy th× viÖc x©y dùng vµ hoµn thiÖn chÕ ®é h­u trÝ cho phï hîp víi c¬ chÕ qu¶n lý míi lµ hÕt søc cÇn thiÕt.

NhËn thøc ®­îc tÇm quan träng vµ tÝnh cÊp thiÕt cña vÊn ®Ò nµy, cïng víi qu¸ tr×nh thùc tËp tèt nghiÖp t¹i BHXH ViÖt Nam, ®­îc sù ®Ýnh h­íng vµ h­íng d©n nhiÖt t×nh cña thÇy gi¸o PGS.TS NguyÔn Cao Th­êng , chó NguyÔn Hïng C­êng_phã phßng tæng hîp thuéc Ban qu¶n lý chÕ ®é chÝnh s¸ch cña BHXH ViÖt Nam, em chän ®Ò tµi : “ Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p vÒ chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi h­u trÝ t¹i ViÖt Nam ”.

Môc tiªu chñ yÕu cña ®Ò tµi nh»m :

   Ø  Lµm râ néi dung cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ còng nh­ vai trß vµ t¸c dông cña nã trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi.

   Ø  T×m hiÓu thùc tr¹ng cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ trong tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn  võa  qua ë n­íc ta.

   Ø  §­a ra kiÕn nghÞ vµ ®Þnh h­íng cho viÖc hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn chÕ ®é b¶o hiÓm  h­u trÝ ë ViÖt Nam.

§Ó lµm râ vµ gi¶i quyÕt ®­îc nh÷ng vÊn ®Ò nªu trªn, ®Ò tµi ®­îc thÓ hiÖn cô thÓ trong ba ch­¬ng.

  Ø   Ch­¬ng I   : Lý luËn chung vÒ chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ.

  Ø   Ch­¬ng II  : Thùc tr¹ng chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ t¹i BHXH ViÖt Nam.

  Ø   Ch­¬ng III : Mét s« kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn chÕ ®é h­u trÝ ë n­íc ta.

§©y lµ mét ®Ò tµi t­¬ng ®èi khã, h¬n n÷a do thêi gian vµ kinh nghiÖp thùc tÕ cã h¹n nªn bµi viÕt khã cã thÓ tr¸nh khái sai sãt. V× vËy, em rÊt mong ®­îc sù gãp ý, x©y dùng cña thÇy c« gi¸o vµ b¹n ®äc.

Môc lôc

 

                                                                                                         Trang         

 

Lêi nãi ®Çu                                                                       1

Ch­¬ng I: Lý luËn chung vÕ chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                  3

I . Sù tÊt yÕu kh¸ch quan h×nh thµnh chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ   3

    1.  Sù ph¸t triÓn cña b¶o hiÓm x· héi trªn thÕ giíi                  3

    2.  C¬ së h×nh thµnh chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ

         trong hÖ thèng BHXH                                                          4

    3.  Vai trß cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ trong hÖ thèng

         c¸c chÕ ®é BHXH                                                                 5

    4.  T¸c dông vµ ®Æc tr­ng cña b¶o hiÓm h­u trÝ                      6

          4.1 .T¸c dông cña b¶o hiÓm h­u trÝ                                    6

          4.2 .§Æc tr­ng cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                       6

 

                   

 

II  Néi dung c¬ b¶n cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                        7

1.    §iÒu kiÖn ®Ó h­ëng chÕ ®é h­u trÝ                                     7

2.    Thêi gian ®ãng b¶o hiÓm ®Ó h­ëng chÕ ®é h­u trÝ           8

3.    PhÝ b¶o hiÓm h­u trÝ                                                             8

4.    Møc h­ëng                                                                           9

5.    Thêi gian h­ëng chÕ ®é h­u trÝ                                          10

6.    C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ ho¹t ®éng cña chÕ ®é h­u trÝ          11

6.1.        C¸c chØ tiªu hiÖu qu¶ trong ho¹t ®éng cña

chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                                             12

6.2.        C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ sù ph¸t triÓn cña

          chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                                             15

6.3.        C¸c chØ tiªu ®¶m b¶o quyÒn lîi kinh tÕ

          vµ x· héi cña ng­êi vÒ h­u                                       16

 

III. Kinh nghiÖm x©y dung c¸c chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ

      ë mét sè n­íc trªn thÕ giíi                                                     17

      1. VÒ ®iÒu kiÖn tuæi ®êi                                                          17

      2. VÒ x¸c ®Þnh sè n¨m ®ãng gãp BHXH                               19

      3. VÕ møc trî cÊp h­u trÝ                                                         19

      4. Møc ®ãng gãp                                                                     20

      5. Mét sè kinh nghiÖm rót ra tõ viÖc thùc hiÖn chÕ ®é

          h­u trÝ ë mét sè n­íc trªn thÕ giíi                                     21

 Ch­¬ng II. Thùc tr¹ng chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ t¹i BHXHVN  23

 I. Thùc tr¹ng vÒ chÕ ®é chÝnh s¸ch b¶o hiÓm h­u trÝ                 23

       1. Giai ®o¹n tr­íc n¨m 1995                                                 23

       2. Giai ®o¹n tõ 1995 ®Õn nay                                                34

II. Thùc tr¹ng vÒ thùc hiÖn chÕ ®é h­u trÝ ë n­íc ta hiÖn nay   39

        1. T×nh h×nh thu phÝ b¶o hiÓm cña chÕ ®é h­u trÝ               39

            1.1. Møc thu                                                                       39

            1.2. Sè ®èi t­îng tham gia ®ãng BHXH                         40

            1.3. C«ng t¸c qu¶n lý thu                                                  43

        2. T×nh h×nh chi tr¶ cho chÕ ®é h­u trÝ                                43

            2.1. Sè ng­êi h­ëng chÕ ®é h­u trÝ ë ViÖt Nam             43

            2.2. Nguån , quy m« vµ tæng chi cho chÕ ®é h­u trÝ      47

            2.3. Qu¶n lý ®èi t­îng vµ m« h×nh chi tr¶ l­¬ng h­u    50

            2.4. Tæ chøc bé m¸y chi tr¶                                              51

        3.  Qu¶n lý quü h­u trÝ                                                          51

            3.1. Nguyªn t¾c h×nh thµnh vµ c©n ®èi quü                     51

            3.2. Sö dông quy BHXH nhµn rçi                                    53

            3.3. Quan hÖ thu chi trong quü h­u trÝ                            53

        4. Bé m¸y qu¶n lý chÕ ®é h­u trÝ                                         54

 III. Mét vµi nÐt vÒ thùc tr¹ng ®êi sèng cña ng­êi nghØ h­u

      qua viÖc thùc hiÖn chÕ ®é chÝnh s¸ch BHXH ®èi víi

         ng­êi vÒ h­u                                                                         55

IV. Nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ thuËn lîi vµ khã kh¨n cho sù ph¸t triÓn

      cña chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                                                    56

      1. ThuËn lîi                                                                              56

      2. Khã kh¨n                                                                              57

 

 

 

Ch­¬ng III. Mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn chÕ ®é chÝnh

                     s¸ch  b¶o hiÓm h­u trÝ ë ViÖt Nam                           58

I. KiÕn nghÞ vÒ chÕ ®é chÝnh s¸ch                                                58

       1. Hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt vÒ BHXH                         58

       2. Më réng ®èi t­îng tham gia                                             56

       3. KiÕn nghÞ vÒ tuæi vÕ h­u                                                   59

       4. KiÕn nghÞ vÕ møc h­ëng vµ c¸ch tÝnh trî cÊp                  60

       5. N©ng tiÒn l­¬ng cho ng­êi vÒ h­u                                   61

 

 

 

  6. §iÒu chØnh l¹i tiÒn l­¬ng h­u ®Ó ®¶m b¶o c«ng b»ng

  gi÷a nh÷ng ng­êi vÒ h­u                                                  61

II. KiÕn nghÞ vÒ tæ chøc thùc hiÖn chÕ ®é h­u trÝ                       62

       1. Hoµn thiÖn bé m¸y ho¹t ®éng cña BHXH                        62

       2. N©ng cao n¨ng lôc ho¹t ®éng cña ngµnh BHXH             63

       3. øng dông CNTT vµo c«ng t¸c qu¶n lý                             64

       4. Hoµn thiÖn c¬ chÕ thu chi BHXH                                      65

       5. X©y dung vµ hoµn thiÖn ph­¬ng ¸n thu ®Ó h×nh thµnh

           quü h­u trÝ ®ñ trang tr¶i cho mäi chi phÝ trong chÕ ®é

           h­u trÝ                                                                                   65

       6. N©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t­ quü nhµn rçi                            66

III. Mét sè kiÕn nghÞ klh¸c                                                           67

       1. Vai trß nhµ n­íc                                                                 67

       2. T¨ng c­êng c«ng t¸c th«ng tin tuyen truyÒn vÌ BHXH

             vµ chÕ ®é b¶o hiÓm h­u trÝ                                               67

       3. Hîp t¸c trong n­íc vµ quèc tÕ vÒ BHXH                         68

 

KÕt luËn                                                                                          69

Danh môc tµi liÖu tham kh¶o                                                        70