ứng dụng viễn thám và hệ thông tin địa lý (GIS) trong đánh giá biến động sử dụng tài nguyên đất ngập nước khu vực cửa sông Hồng

Mở đầu

Đất ngập nước (ĐNN) của Việt Nam rất đa dạng và phong phú bao gồm những vùng cửa sông châu thổ cùng với những đầm lầy, rừng ngập mặn bát ngát, các bãi triều, các đầm phá ven biển, nhiều đảo nhỏ ở ngoài khơi, rạn san hô, hệ sinh thái cỏ biển, là nước mặn hay nước lợ, nhiều cánh đồng muối và đầm nuôi trồng thuỷ sản, nhiều hồ nước ngọt và các hồ chứa nhân tạo, và sau cùng là rất nhiều sông suối kênh mương [6].

Sông Hồng bắt nguồn từ Vân Nam Trung Quốc, kết thúc tại cửa Ba lạt đổ ra Biển Đông. Cửa Ba lạt là nơi tiếp giáp về mặt địa giới hành chính giữa hai huyện Giao Thuỷ (Nam Định) và Tiền Hải (Thái Bình). Đây là khu vực đất ngập nước cửa sông mang ý nghĩa rất quan trọng về mặt kinh tế xã hội, sinh học cũng như nghiên cứu khoa học. Khu bảo tồn thiên nhiên Giao Thuỷ (Ramsar) và khu bảo tồn đất ngập nước Tiền Hải đều nằm trong khu vực này. Trong những năm gần đây, cùng với đà phát triển của nền kinh tế quốc dân, rất nhiều dự án phát triển kinh tế xã hội cũng như các đề tài khoa học về khai thác, bảo tồn và phát triển tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên đất ngập nước đã được nghiên cứu và triển khai trên khu vực hết sức nhạy cảm này. Điều này cùng với tác động của các quá trình tự nhiên (sóng, dòng chảy, bồi tụ, thuỷ triều ) đã gây ra những biến động đáng kể về trữ lượng cũng như chất lượng tài nguyên trong khu vực, đặc biệt là các biến động về diện tích sử dụng tài nguyên đất.

Hệ sinh thái cửa sông Hồng thuộc vào đới duyên hải, là loại cửa sông châu thổ. Đây là một vùng biến động nhanh các yếu tố tài nguyên và môi trường cả về mặt không gian và thời gian, mà ở đó các mâu thuẫn giữa kinh tế và môi trường rất phức tạp và đan xen nhau, không thể giải quyết riêng rẽ được. Hệ thông tin địa lý (GIS) là một công cụ khoa học với các phần mềm chuyên dụng có khả năng phân tích không gian chính xác, khả năng tổ hợp thông tin, cung cấp thông tin nhanh và cập nhật, có thể giải quyết được các vấn đề trên một cách hiệu quả hơn.

Khoá luận tốt nghiệp với đề tài "ứng dụng viễn thám và hệ thông tin địa lý (GIS) trong đánh giá biến động sử dụng tài nguyên đất ngập nước khu vực cửa sông Hồng" được thực hiện nhằm mục đích đánh giá hiện trạng và mức độ thay đổi sử dụng đất qua các thời kỳ, phân tích các nguyên nhân cơ bản, dẫn đến sự thay đổi này từ đó đề xuất các biện pháp nhằm sử dụng hợp lý, bền vững nguồn tài nguyên đất ngập nước.

Đề tài tập trung nghiên cứu trong các Khu bảo tồn thiên nhiên Giao Thuỷ (Nam định) và Khu bảo tồn đất ngập nước Tiền Hải (Thái Bình), cùng nằm trong khu vực cửa Ba lạt (sông Hồng). Đây là một khu vực ven biển điển hình cho qúa trình bồi tụ xảy ra mạnh mẽ.

Kết quả của khoá luận có thể được sử dụng làm cơ sở khoa học trong quản lý tài nguyên và môi trường vùng nghiên cứu.

Khoá luận bao gồm các nội dung chính sau:

- Thu thập các loại dữ liệu (dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính) liên quan tới vùng nghiên cứu. Dựa vào đó để xây dựng một hệ cơ sở dữ liệu GIS về sử dụng đất ở vùng nghiên cứu

- Thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất ở khu vực nghiên cứu tại hai thời điểm 1992 và 2001 bằng phương pháp áp dụng công cụ Hệ thông tin địa lý kết hợp với kĩ thuật viễn thám (giải đoán ảnh viễn thám).

- Sử dụng chức năng chồng lớp (overlay) và khả năng phân tích không gian (spatial analys) của phần mềm GIS Arcview để đánh giá sự biến động tài nguyên đất tại khu vực nghiên cứu giữa hai thời điểm 1992 và 2001

- Tham khảo các loại tài liệu để tìm ra nguyên nhân của sự biến động nói trên. Dựa trên cơ sở những kết quả nghiên cứu này đưa ra các kiến nghị nhằm sử dụng hợp lý và bền vững tài nguyên tại vùng nghiên cứu, đặc biệt là tài nguyên đất ngập nước.